Kościół Joannitów w Strzegomiu, obecnie bazylika śś Piotra i Pawła, to miejsce wręcz oblepione historią. Niewiele jest miejsc na Śląsku w których możemy spotkać tak dużą koncentracje płyt grobowych i epitafiów. Są zarówno i wewnątrz kościoła, na murach świątyni. Można je również napotkać na ścianach pobliskich domów i murach otaczających kościelny plac. Wśród nich jest jedna, która szczególnie przykuła naszą uwagę i druga, której już nie ma. Bohaterem tego artykułu jest Martinus Kriger – strzegomski golibroda, który przybył z dalekiego Grimme. Jego epitafium jest wmurowane w zachodnią ścianę strzegomskiego kościoła.

  

 W naszym Ulesiu (Waldau) znajduje się bezcenny skarb historii. Najstarszy na Śląsku wystawiony publicznie pomnik o wyłącznie świeckim charakterze. Pomnik został ufundowany i postawiony w roku 1664 przez Georga III z dynastii Piastów Śląskich - księcia legnicko-brzeskiego. Obelisk jest pamiątką pożegnania córki, Dorothei Elizabeth, która po ślubie z Heinrichem von Nassau-Dillenburg na stałe opuściła nasze księstwo i zamieszkała przy mężu w Dillenburgu (Hesja/Hessen). Napis łaciński na kolumnie przetłumaczony na pamiątkowej płycie umieszczonej obok obelisku pozwolę sobie przytoczyć:

 

II wojna światowa zmieniła granice europejskie, zdecydowanie zmieniła też granice Polski. Według ówczesnej propagandy wróciliśmy na swoje, czyli zajęliśmy Dolny Śląsk. Coś jest na rzeczy, bo do XVII wieku ziemie te należały do Piastów Śląskich, co przyjęliśmy sobie tłumaczyć jako przynależność do państwa polskiego. A przecież:

XIII wiek to początek dynastii Henryków (Henryk I Brodaty, Henryk II Pobożny), którzy mieli ambicje przejęcia władzy nad pozostałymi obszarami Polski. Byli Piastami, jednakże podczas ich panowania na Śląsku mamy okres wzmożonego osadnictwa niemieckiego i związanego z nim gwałtownego wzrostu liczby ludności, powstawania miast i wiosek na prawie niemieckim (najczęściej magdeburskim), oraz wzrostu gospodarczego.

Dla nas istotna jest również informacja, że w 1202 roku doszło do definitywnego podziału Śląska na Dolny i Górny. Umowa z 1202 r. pomiędzy Henrykiem Brodatym a Mieszkiem Plątonogim, zatwierdzona została bullą papieża Innocentego III z 25 listopada. W XIII wieku nastąpiło silne rozdrobnienie księstw Dolnego Śląska (od 1249 r.) i Górnego Śląska (od 1281 r.). W szczytowym okresie, na przełomie XIII/XIV w., istniało na ziemi śląskiej kilkanaście rywalizujących księstw piastowskich.